Thursday, February 19, 2015

രാജസ്ഥാൻ - അഞ്ചു ദിവസങ്ങൾ, മൂന്നു നഗരങ്ങൾ, അയ്യായിരം കിലോ മീറ്ററുകൾ

ഭാഗം ഒന്ന് -  ഇവിടെ വായിക്കാം 

  ഭാഗം 2 -  ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയും ജൽ മഹലും 

ആംബർ കോട്ടയ്ക്കു ഏകദേശം 400 മീറ്റർ മുകളിലായി, ആരവല്ലി പർവത നിരയിലെ "കഴുകൻ മല" യിലാണ് (Cheel Ka  Teela / hill of Eagles)  ജയ്‌ഗഡ് കോട്ട സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ആംബറിലെ  ഒരു പുരാതന നിർമിതിയാണ് ചെങ്കല്ലിൽ പണി കഴിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഈ കോട്ട. കൃത്യമായ കാലഘട്ടം വ്യക്തമെല്ലെങ്കിലും 11-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ കാകിൽ ദേവ് രാജാവാണ് ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയുടെ നിർമാണം തുടങ്ങി വച്ചതെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നു.1726-ൽ രാജാ ജയ് സിംഗ് II  ആണ് ഈ കോട്ടയിൽ കാര്യമായ  മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി പുതുക്കിയെടുത്തത്  . ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയുടെ മുഖ്യ ധർമം, ആംബർ കോട്ടയും ഗ്രാമത്തെയും പരിരക്ഷിക്കുക എന്നതായിരുന്നു. ആരവല്ലി പർവത നിരയുടെ മുഖ മുദ്രയായ പരുക്കൻ മട്ട് തന്നെയാണ് ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയ്ക്കും. കോട്ടയുടെ ഇരു വശങ്ങളിലേയ്ക്കും നീണ്ടു കിടക്കുന്ന കനത്ത ചുറ്റുമതിൽ അംബർ കോട്ടയും ഗ്രാമത്തെയും വലയം ചെയ്തു നില്ക്കുന്നു. പുരാത ഭാരതത്തിലെ കെട്ടിട നിർമാണ ശാസ്ത്രമായ "ശില്പ ശാസ്ത്ര(śilpa śāstra)" ത്തിൽ  ആറു തരം കോട്ട നിർമാണ രീതികൾ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽ, "ഗിരി ദുർഗ്" (Hill Fort) എന്ന രീതി ഉപയോഗിച്ചു നിർമിച്ചവയാണ് ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയും  ആംബർ കോട്ടയും.

ആംബർ കോട്ടയിലേയ്ക്കുള്ള വഴിയിൽ ഇടത്തോട്ടു തിരിഞ്ഞാൽ  ജയ്‌ഗഡ്  കോട്ടയിലേയ്ക്കുള്ള  വഴിയായി. വളഞ്ഞു പുളഞ്ഞു പോകുന്ന കുത്തനെയുള്ള ഒരു മലമ്പാതയിലൂടെ ഞങ്ങൾ യാത്ര ആരംഭിച്ചു. സംസാരപ്രിയനായ ഞങ്ങളുടെ ഡ്രൈവർ, ഘാട്ട് റോഡിന്റെ സവിശേഷതകളെ പറ്റിയും, മല കയറാനുള്ള പ്രയാസത്തെ പറ്റിയും വാ തോരാതെ പറഞ്ഞു കൊണ്ടിരുന്നു. കയറ്റവും ഇറക്കവും വളവും തിരിവുമുള്ള  റോഡിലൂടെ യാത്ര ദുഷ്കരമായിരിക്കും എന്ന മുന്നറിയിപ്പും തന്നു. ഞാൻ അപ്പോൾ ആലോചിച്ചത് പണ്ട് പ്ലസ് ടു പഠനകാലത്ത്‌ മാസത്തിൽ രണ്ടു തവണയെങ്കിലും കയറുകയും ഇറങ്ങുകയും ചെയ്തിട്ടുള്ള താമരശ്ശേരി ചുരത്തെപ്പറ്റിയാണ്. തീയിൽ കുരുത്തത് വെയിലിൽ വാടില്ലല്ലോ! "ഞമ്മളെ താാാമശ്ശേരി ചൊര"ത്തെ കുറിച്ച് ഡ്രൈവർക്ക് വിവരിച്ചു കൊടുക്കണം എന്ന് ആഗ്രഹം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും അതിനും മാത്രം ഭീകര ഹിന്ദി ഞങ്ങൾക്ക് രണ്ടു പേർക്കും അറിയില്ലാത്തതു കൊണ്ട് പുറത്തേയ്ക്ക് നോക്കി മിണ്ടാതെ ഇരുന്നു.

അങ്ങനെ മല കയറി ഞങ്ങൾ ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയുടെ കവാടത്തിനരികെ എത്തി.

ജയ്‌ഗഡ് കോട്ട - ഒരു വിഹഗ വീക്ഷണം
ടിക്കറ്റ്‌ കൗണ്ടറിൽ നല്ല തിരക്ക്. അമ്പതു രൂപയുടെ ടിക്കറ്റ് എടുത്താൽ കാർ കോട്ടവാതിൽ വരെ കൊണ്ട് പോകാം. കോട്ടയിലേയ്ക്കു കയറി ചെല്ലുമ്പോൾ ആദ്യം കാണുന്നത് പടുകൂറ്റൻ ഒരു സിമന്റ്‌ പ്ലാറ്റ്ഫോം ആണ്. അതൊരു ഭൂഗർഭ വാട്ടർ ടാങ്ക് ആണെന്ന് ഡ്രൈവർ പറഞ്ഞു തന്നു. ജയഗഡ്  കോട്ടയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള മൂന്നു വാട്ടർ ടാങ്കുകൾ ഉണ്ട്. ഇതിൽ ഒരു വാട്ടർ ടാങ്കുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു ഒരു കഥയുണ്ട്. ഈ ടാങ്കുകളിൽ ഒന്നിൽ  കച്ചവാ രാജവംശത്തിന്റെ സ്വന്തമായ ടണ്‍ കണക്കിന് സ്വർണ്ണവും രത്നങ്ങളും മറ്റു അമൂല്യ വസ്തുക്കളും അടങ്ങിയ ഒരു നിധി ഒളിഞ്ഞിരുപ്പുണ്ട് എന്ന ഊഹാപോഹങ്ങൾ ശക്തമായിരുന്നു. 1976-ൽ അടിയന്തരാവസ്ഥ അതിന്റെ മൂർധന്യത്തിൽ ആയിരുന്ന കാലത്ത്, ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി ഈ വാട്ടർ ടാങ്ക് തുറന്നു പരിശോധിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടു. രാജ്യം കടുത്ത രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി നേരിടുന്ന കാലമായിരുന്നു ഇതെന്നു ഓർക്കണം. നിധി വേട്ടക്കായി പട്ടാളം ഇറങ്ങി. ഇക്കാര്യം അറിഞ്ഞ അന്നത്തെ പാകിസ്താൻ പ്രധാന മന്ത്രി സുൾഫിക്കർ അലി ഭൂട്ടോ ഇന്ദിരാഗാന്ധിക്ക് ഒരു കത്തെഴുതിയത്രേ1 . "ജയ്‌ഗഡിലെ നിധി ഇന്ത്യയുടെയും പാകിസ്താന്റെയും പൊതു സ്വത്താണ്. അത് ന്യായമായ രീതിയിൽ വിഭജിക്കേണ്ടതാകുന്നു."എന്തു  കിട്ടിയാലും ഞങ്ങൾക്കും പകുതി വേണം എന്നായിരുന്നു സുൾഫിക്കർ അലി ഭൂട്ടോയുടെ കത്തിന്റെ രത്നചുരുക്കം!

ജയ്‌ഗഡ്  കോട്ടയിലെ നിധി വേട്ട പരാജയമായിരുന്നു എന്നാണ് ചരിത്ര രേഖകൾ പറയുന്നത്. പക്ഷെ അറുപതു ട്രക്ക് നിറയെ സ്വർണ്ണം ഇവിടെ നിന്ന് കിട്ടി എന്നും, അടിയന്തരാവസ്ഥ കാലത്തെ നിരോധനാജ്ഞയുടെ മറവിൽ അംബർ ഗ്രാമ വാസികളെ മുഴുവൻ വീടുകളിൽ അടക്കിയിരുത്തി, ഈ സ്വർണ്ണം ഡൽഹിക്ക് കൊണ്ട് പോയി എന്നും  വിശ്വസിക്കുന്ന പലരും ഇന്നും ആംബറിൽ ഉണ്ട്; ഞങ്ങളുടെ ഡ്രൈവർ അടക്കം! തെളിവുകൾ ഇല്ലാത്തതിനാൽ ഇത് വെറും  ഒരു കെട്ടുകഥ ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കാനേ തരമുള്ളൂ. രസകരമായ ഒരു കാര്യം, നമ്മുടെ ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി,  സുൾഫിക്കർ അലി ഭൂട്ടോയ്ക്ക് അയച്ച മറുപടി കത്താണ്. ഭൂട്ടോയുടെ കത്തിനെ ആദ്യം അവഗണിച്ച ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി, നാല് മാസത്തിനു ശേഷം ഭൂട്ടോയ്ക്ക് മറുപടി എഴുതി.

"ഞാൻ നിയമ വിദഗ്ധരുമായി സംസാരിച്ചതിൽ നിന്ന് അറിഞ്ഞത് പാകിസ്ഥാന് നിധിയിൽ യാതൊരു അവകാശവും ഇല്ല എന്നാണ്. പിന്നെ താങ്കളുടെ അറിവിലേയ്ക്കായി, ജയ്‌ഗഡിൽ യാതൊരു നിധിയും ഇല്ല."

ചരിത്ര പ്രധാനമായ ആ ടാങ്കിനരികിലൂടെ ഞങ്ങൾ കോട്ടയ്ക്കുള്ളിലേയ്ക്കു പ്രവേശിച്ചു. ആംബർ കോട്ടയ്ക്കു സമാനമായ ഘടനയാണ് ജയ്‌ഗഡ്  കോട്ടയ്ക്കും. എന്നാൽ ആംബറിലേത് പോലെ അലങ്കാരങ്ങലോ ആർഭാടങ്ങളോ ജയ്‌ഗഡ്  കോട്ടയ്ക്കില്ല. പ്രധാനമായും പട്ടാള ആവശ്യങ്ങൾക്ക്  ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന കോട്ടയായതിനാൽ ആവണം ഇത്. ഞങ്ങൾ ആദ്യമായി എത്തിച്ചേർന്നത് "ശുഭാത് നിവാസ്" എന്നറിയപ്പെടുന്ന  ഒരു നടുമുറ്റത്താണ്. പടയാളികൾ ഒത്തു കൂടുകയും സൈനിക പരേഡുകൾ നടക്കുകയും ചെയ്തിരുന്ന വിശാലമായ ഒരു നടുമുറ്റമാണ് "ശുഭാത് നിവാസ്" .  ശുഭാത് നിവാസിലെ പുരാതനത്വം തുടിക്കുന്ന ഒരു മണ്ഡപത്തിൽ കണ്ണുടക്കി. ഇവിടെ നിന്നായിരിക്കാം രാജാവ് തന്റെ പടയുടെ പ്രൗഡി വിലയിരുത്തിയിരുന്നത്.

"ശുഭാത് നിവാസ്" എന്ന നടുമുറ്റം

കോട്ടയുടെ മുകൾ നിലകളിലേയ്ക്കു പോകാൻ പടവുകൾക്കു പകരം ചരിഞ്ഞ പാതകൾ(ramp) ആണ്. Ramp-ലൂടെ നടന്നു ഞങ്ങൾ മറ്റൊരു നടുമുറ്റത്തെത്തി. ലക്ഷ്മി വിലാസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ചെറിയ തളം ഇവിടെയുണ്ട്. രാജാവ് അതിഥികളെ സ്വീകരിച്ചിരുന്നത് ഈ തളത്തിൽ വച്ചാണ്. പന്ത്രണ്ടു മാർബിൾ തൂണുകൾ ആണ് ഈ തളത്തെ താങ്ങി നിർത്തുന്നത്. ലക്ഷ്മി വിലാസിൽ നിന്ന് അകത്തേക്കു പ്രവേശിക്കാൻ കൊത്തുപണികൾ  ചെയ്ത ഏഴ് വാതിലുകൾ ഉണ്ട്. അകത്തെ കിടപ്പുമുറികളിലേയ്ക്ക് നയിക്കുന്ന വാതിലുകൾ ആണിവ. ജയ്പൂരിന്റെ ശില്പിയായ വിദ്യാധര ഭട്ടാചാര്യ ആണ് ലക്ഷ്മി വിലാസ് നിർമിച്ചത്. സന്തുഷ്ടനായ രാജാവ് അദ്ദേഹത്തിനു "Siropao(robe of honor )" നല്കി ആദരിച്ചു എന്നാണ് ചരിത്രം.


ലക്ഷ്മി വിലാസ്

ജയ്‌ഗഡ്  കോട്ടയിൽ നിന്ന് ആംബർ കോട്ടയുടെയും, താഴ്വാരത്തെ ഗ്രാമങ്ങളുടെയും, അതിനുമപ്പുറം ആരവല്ലി പർവത നിരയുടെയും ദൃശ്യം ഒരു പെയിന്റിംഗ് പോലെ മനോഹരമാണ്. ആ  കാഴ്ച കാണാൻ വേണ്ടിയാണ് ഞങ്ങൾ ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയിൽ വന്നത്. സമയം പതിനൊന്നു കഴിഞ്ഞെങ്കിലും മൂടൽ മഞ്ഞു മാറിയിരുന്നില്ല. ഒട്ടൊരു നിരാശയോടെയാണ് ഞങ്ങൾ ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയുടെ മുകൾ നിലയിലേയ്ക്കു നടന്നത്. ആയിരക്കണക്കിന് കിലോമീറ്ററുകൾ താണ്ടി വന്നിട്ട്, ഒരു മനോഹര ദൃശ്യം നഷ്ടമാകുന്നതിലെ നിരാശ!

ആകാശം തെളിയാൻ പ്രാർഥിച്ചു കൊണ്ട് ഞങ്ങൾ കോട്ടയിലെ മറ്റു കാഴ്ചകളിലേയ്ക്കു കണ്ണോടിച്ചു. മനോഹരമായ ഒരു ഉദ്യാനം ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയിൽ ഉണ്ട്. ആരാം മന്ദിർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭാഗമാണിത്. ഉദ്യാനത്തെക്കാൾ ആകർഷകമായി തോന്നിയത്, സ്വർഗത്തിലേയ്ക്കുള്ള വാതിൽ എന്ന പോലെ താഴ്വരയിലേയ്ക്ക് തുറന്നിരിക്കുന്ന ഒരു കമാന വാതിലാണ്.


സ്വർഗത്തിലേയ്ക്കുള്ള വാതിൽ - "അവാനി ദർവാസ"

"അവാനി ദർവാസ (The Awaani Darwaza)" എന്നറിയപ്പെടുന്ന മൂന്ന് കമാനങ്ങൾ അടങ്ങിയ ഈ വാതിലിലൂടെ  നോക്കുമ്പോൾ കോട്ടയ്ക്കു താഴെ ഒരു തടാകം കാണാം. സാഗർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കൃത്രിമ തടാകമാണിത്. 1558 - ൽ രാജാ ബർമാലിന്റെ കാലത്ത് നിർമിക്കപ്പെട്ടതാണ് ഈ ജലസംഭരണി.

സാഗർ തടാകവും, കൊട്ടയിലേയ്ക്കുള്ള പടവുകളും

ജല സംഭരണത്തിനും വിതരണത്തിനുമായി അതിവിപുലമായ സംവിധാനങ്ങൾ ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. സാഗർ തടാകവും അതിന്റെ ഒരു ഭാഗമായിരുന്നു. കോട്ടയ്ക്കു ചുറ്റുമുള്ള മലകളിൽ വീഴുന്ന മല വെള്ളം പാഴായി  പോകാതെ, പ്രത്യേക നീർച്ചാലുകളിലൂടെ(Aqua duct) താഴ്വരയിലെ ഇത്തരം ജല സംഭരണികളിലേയ്ക്ക് ഒഴുക്കിയിരുന്നു. ഈ ജലം സാഗർ താടാകത്തിൽ നിന്ന് പ്രത്യേക കുഴലുകളിലൂടെ ഒരു ചെറിയ സംഭരണിയിലേയ്ക്കു മാറ്റുന്നു. സാഗർ തടാകത്തിൽ നിന്ന് മുകളിലേയ്ക്ക്, ജയ്‌ഗഡ് കോട്ട  വരെ നീളുന്ന പടവുകൾ കാണാം. ജല സംഭരണിയിൽ നിന്ന് ഒരാൾ വെള്ളം എടുക്കുകയും, അത് മുകളിലെ ഓരോ പടവുകളിലായി  നില്ക്കുന്ന ആൾക്കാർ കൈമാറി കോട്ടയുടെ മുകൾ വരെ എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.

സാഗർ തടാകത്തിന്റെ കാഴ്ച കണ്ടു നില്ക്കവേ, സൂര്യ ഭഗവാനു ഞങ്ങളോട് ദയ തോന്നി. മേഘങ്ങളിക്കിടയിൽ വന്നു നിന്ന് കൊണ്ട്  ആൾ ഒന്ന് പുഞ്ചിരിച്ചു. മൂടൽ മഞ്ഞിന്റെ നനുത്ത പുതപ്പിലൂടെ താഴെയുള്ള അംബർ  കോട്ടയും, ഗ്രാമവും, അതിനെ ചുറ്റിയുള്ള കനത്ത കോട്ട മതിലും,ദൂരെയുള്ള പർവത നിരകളും ഒരു സ്വപ്ന ദൃശ്യം പോലെ തെളിഞ്ഞു വന്നു. ഒരു നിമിഷത്തെയ്ക്ക് ആ കാഴ്ചയുടെ മാസ്മരിക ശക്തിയിൽ സ്വയം മറന്ന്, ജയ്ഗഡ് കോട്ടയുടെ വാച്ച് ടവറിനു മുകളിൽ ഞങ്ങൾ നിശബ്ദരായി നിന്നു. ജീവിതത്തിൽ ഇത്തരം നിമിഷങ്ങൾ എത്ര അസുലഭമാണെന്ന തിരിച്ചറിവോടെ.

ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയുടെ  കനത്ത ചുറ്റു മതിലുകൾ


അംബർ കോട്ടയുടെ ദൃശ്യം

സൂര്യൻ വീണ്ടും മേഘങ്ങൾക്കിടയിലേയ്ക്കു വിട വാങ്ങി. ഞങ്ങൾക്ക് അടുത്ത കാഴ്ചകളിലെയ്ക്ക് തിരിയാനുള്ള സമയമായി. ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം, ഒരു പടുകൂറ്റൻ പീരങ്കിയാണ്. രാജാ സവായ് ജയ് II-ന്റെ  കാലത്ത് നിർമിക്കപ്പെട്ട ഈ പീരങ്കിയുടെ പേര് "ജയ് വാണ" എന്നാണ്. ഇരുമ്പ് പീരങ്കിയുണ്ട ഉപയോഗിക്കുന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിപ്പം കൂടിയ പീരങ്കികളിൽ ഒന്നാണ് "ജയ് വാണ".  

"ജയ് വാണ". 

ഇരുമ്പയിര് ധാരാളമായി ലഭിച്ചിരുന്ന മേഖലയായിരുന്നു ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയുടെ ചുറ്റുമുള്ള പർവത നിരകൾ. അത് കൊണ്ട് തന്നെ ഒരു പീരങ്കികൾ വാർത്തെടുക്കുന്ന ഒരു ലോഹശാല ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയിൽ പ്രവത്തിച്ചിരുന്നു. 20 അടി നീളവും, 50 ടണ്‍ ഭാരവുമുള്ള ജയ് വാണയും  ഇവിടെ നിർമിക്കപ്പെട്ടതു തന്നെ. ഒരു മാരക ആയുധം ആണെങ്കിൽ കൂടിയും അത് മനോഹരമായ കൊത്തുപണികൾ കൊണ്ട് മോടി പിടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. തീ തുപ്പുന്ന പീരങ്കിക്കു ഴലിൽ പോലും, പൂക്കളും, ആനയും, പക്ഷികളും കൊത്തി വയ്ക്കാനുള്ള സഹൃദയത്വം അന്നത്തെ ശില്പികൾക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു. അതിന്റെ നൂറിലൊന്നു കലാബോധം ഇന്നത്തെ ഇന്ത്യക്ക് ഉണ്ടോ എന്ന് സംശയമാണ്. രസകരമായ ഒരു കാര്യം, ഈ പീരങ്കി ഒരിക്കൽ മാത്രമേ പ്രയോഗിക്കേണ്ടി വന്നിട്ടുള്ളൂ എന്നാണ്. അതും പരീക്ഷണത്തിനായി  മാത്രം. ശക്തരും, നയതന്ത്ര വിദഗ്ദരുമായ രജപുത്ര രാജാക്കന്മാരെ അവരുടെ കോട്ടയിൽ കയറി ആക്രമിക്കാൻ മാത്രം ശക്തരായ എതിരാളികൾ ഇല്ലായിരുന്നു.

കാഴ്ചകൾ കണ്ടു സമയം പോയതറിഞ്ഞില്ല. ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയിൽ നിന്നും മടങ്ങാനുള്ള സമയം ആയിരിക്കുന്നു. കാർ മലയിറങ്ങി തുടങ്ങി. സുന്ദരിയും കുലീനയുമായ ആംബർ കോട്ടയെയും, അവൾക്ക് ചുറ്റും തന്റെ ചെങ്കൽ മതിലുകൾ പടർത്തി സംരക്ഷിക്കുന്ന  ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയെയും പിന്നിലാക്കി ഞങ്ങളുടെ കാർ ജയ്‌പൂർ നഗരം ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങി തുടങ്ങി.

ജയ്‌ഗഡ് കോട്ടയിൽ നിന്ന് ജയ്‌പൂർ നഗരത്തിലേയ്ക്കുള്ള വീതിയേറിയ രാജപാതയുടെ  വശത്ത്, തടാകത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നു  വന്നതെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കുന്ന മനോഹരമായ ഒരു കൊട്ടാരം കാണാം. 'ജൽ മഹൽ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ രമ്യസൗധം "മൻ സാഗർ" എന്ന കൃത്രിമ തടാകത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്കായി നില കൊള്ളുന്നു.



 1596-ൽ ഒരു കടുത്ത വരൾച്ചയ്ക്ക് ശേഷം ആംബറിന്റെ  അന്നത്തെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന രാജ മാൻ സിംഗ്- I, ദർഭാവതി നദിയ്ക്ക് ഒരു അണക്കെട്ട് പണി കഴിപ്പിച്ചു. ഇതിന്റെ ഫലമായി രൂപം കൊണ്ട തടാകമാണ് മൻസാഗർ. തടാകത്തിനു നടുവിൽ ജൽ മഹൽ നിർമിച്ചത് സവായ് ജയ് സിംഗ് രണ്ടാമൻ ആണ്. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആയിരുന്നു ഇത്. അഞ്ചു നിലകളുള്ള ഒരു കൊട്ടാരമാണ് ജൽ മഹൽ. മൻസാഗർ തടാകത്തിൽ വെള്ളം നിറയുമ്പോൾ ഇതിൽ നാല് നിലകളും വെള്ളത്തിനടിയിലാകും. ഒരു കാലത്ത് ജൈവ വൈവിധ്യത്തിന്റെ കലവറയായിരുന്നു മൻസാഗർ തടാകം. അനേകം അപൂർവ പക്ഷി വർഗങ്ങൾ ഈ തടാകത്തിൽ സന്ദർശനം നടത്തിയിരുന്നു.

കാർ റോഡിനരികിൽ പാർക്ക് ചെയ്ത്, ഞങ്ങൾ മൻസാഗർ തടാകക്കരയിലെയ്ക്ക് നടന്നു.ജൽ മഹലിലേയ്ക്ക് സന്ദർശകർക്ക് പ്രവേശനം ഇല്ല. കലുഷിതമായ ഒരു ഭൂതകാലം ജൽ മഹലിനുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിന്റെ ശാപങ്ങളായ അഴിമതിയും, പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണവും പേറി, നിശബ്ദമായി നിൽക്കുന്ന ജൽ മഹലിനു ഞങ്ങളോട് പറയാൻ ഒരുപാട് കഥകളുണ്ടായിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം ജയ്‌പൂരിന്റെ ചരിത്ര സ്മാരക പട്ടികയിൽ നിന്ന് ജൽ മഹൽ പുറം തള്ളപ്പെട്ടു. ജന നിബിഡമായ ജയ്പൂർ നഗരത്തിലെ മാലിന്യങ്ങൾ മൻസാഗർ തടാകത്തിലെയ്ക്കാണ് ഒഴുക്കി വിട്ടിരുന്നത്. ഇങ്ങനെ, അവഗണയും, മാലിന്യ നിക്ഷേപവും കൊണ്ട് മൻസാഗർ തടാകം ദുർഗന്ധം വമിക്കുന്ന ചതുപ്പ് നിലമായി മാറി. അതിനു നടുവിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട നിലയിൽ, ജൽമഹൽ എന്ന ചരിത്ര നിർമിതിയും!

http://www.moef.nic.in/sites/default/files/nlcp/Lakes/Mansagar%20Lake.pdf

ഈ ദുരവസ്ഥയ്ക്ക് ഒരു പരിഹാരം കാണാൻ രാജസ്ഥാൻ ഗവണ്‍മെന്റ് 2000-ൽ പദ്ധതികൾ തുടങ്ങി.മൻസാഗർ തടാകം ശുചിയാക്കി ആഴം കൂട്ടാനും, ജൽ മഹൽ നവീകരിക്കാനുമായി ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനത്തിനു കരാർ നല്കി. എന്നാൽ ഈ കരാറിൽ വൻ അഴിമതിയുണ്ടെന്ന് പരക്കെ ആക്ഷേപം ഉയർന്നു. ആയിരം കോടിക്കടുത്ത് വിലമതിക്കുന്ന ജൽമഹലും മൻസാഗർ തടാകവും ചുറ്റുപാടും  അടങ്ങുന്ന നൂറേക്കർ സ്ഥലം വെറും 2.5 കോടി രൂപ വാർഷിക വാടകയ്ക്ക് പാട്ടത്തിനു കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. അതും 99 വർഷത്തേയ്ക്ക്! 2005-ൽ അവർ ശുചീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങി. മൻസാഗർ തടാകം ഒരു പരിധി വരെ രക്ഷിച്ചെടുക്കാനും, താഴെക്കാണുന്ന രീതിയിൽ നവീകരിക്കാനും അവർക്കായി എന്നത് ശ്ലാഘനീയമാണ്.

Source:Wikipedia   Photo Credit:http://www.panoramio.com/user/vsvinaykumar

 എന്നാൽ മൻസാഗറിന്റെ വശങ്ങളിൽ ഈ സ്ഥാപനം അനധികൃത കൈയേറ്റങ്ങളും കെട്ടിട നിർമ്മാണവും തുടങ്ങി. ഇതിനെതിരെ ഒരു കേസ് രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതിയിൽ വരുകയും, കോടതി കരാർ റദ്ദാക്കുകയും ചെയ്തു. കേസ് സുപ്രീം കോടതിയിലെത്തി. സ്ഥാപനം അതുവരെ മൻസാഗറിൽ നടത്തിയ പ്രവർത്തങ്ങളും മുതൽ മുടക്കും കണക്കിലെടുത്ത് സുപ്രീം കോടതി 2014 മേയിൽ 30 വർഷത്തെ കരാർ അനുവദിച്ചു. നിയമത്തിന്റെ നൂലാമാലകളിൽ പെട്ട് കിടക്കുന്ന ജൽ മഹൽ ഇപ്പോഴും സന്ദർശകർക്ക് മുന്നിൽ അടഞ്ഞു കിടക്കുന്നു.

ഞങ്ങൾ കരയിൽ  നിന്ന്, നീരാവിയുടെ പുതപ്പണിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന ജൽ മഹലിനെ ഒരിക്കൽ കൂടി നോക്കി. അജ്ഞതയും,അവഗണയും, സ്വാർത്ഥ താത്പര്യങ്ങളും ഒരുപാട് മുറിവേൽപ്പിച്ച ആ ഭൂമിയോട് മൗനമായി മാപ്പപേക്ഷിച്ചു കൊണ്ട്. വീണ്ടും ഒരിക്കൽ കൂടി ഇവിടെ എത്തുകയാണെങ്കിൽ,  ജൽ മഹലിനെ അതിന്റെ പൂർണ്ണ മഹത്വത്തിൽ കാണാനാകും  എന്ന പ്രതീക്ഷയോടു കൂടി ഞങ്ങൾ ജയ്‌പൂർ നഗരത്തിലേയ്ക്കുള്ള മടക്ക യാത്ര ആരംഭിച്ചു.


Friday, February 6, 2015

രാജസ്ഥാൻ - അഞ്ചു ദിവസങ്ങൾ, മൂന്നു നഗരങ്ങൾ, അയ്യായിരം കിലോ മീറ്ററുകൾ

 ഭാഗം 1

മരുഭൂമികളുടെയും, വമ്പൻ കോട്ടകളുടെയും, പ്രതാപശാലികളായ രജപുത്ര രാജാക്കന്മാരുടെയും നാട്- രാജസ്ഥാൻ. ഇന്ത്യയുടെ വടക്ക് പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തെ കോട്ട പോലെ നില കൊള്ളുന്ന വമ്പൻ സംസ്ഥാനം. രാജസ്ഥാനിലേയ്ക്കുള്ള യാത്ര അപ്രതീക്ഷിതമായി എടുത്ത ഒരു തീരുമാനമായിരുന്നു. 2014 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ ഒരു കല്യാണ ചടങ്ങിൽ വച്ചാണ് എന്റെ പ്രിയ മിത്രവും, കേരള ടൂറിസം അഡീഷനൽ ഡയറക്ടറുമായ Ms.അനുപമ ടി വി I A S, തന്റെ ഹൃസ്വമായ രാജസ്ഥാൻ യാത്രയെ കുറിച്ചു വിവരിക്കുന്നത്. മനോഹരമായ ആ നാട് കാണാനുള്ള മോഹം തുടങ്ങുന്നത് അവിടെ നിന്നാണ്.

എല്ലാ യാത്രകളിലും എന്നത് പോലെ, കൃത്യമായ പ്ലാനിങ്ങും പഠനവും യാത്രയ്ക്ക് വളരെ മുൻപേ തുടങ്ങി. 2015 ജനുവരിയിൽ 22 മുതൽ 26 വരെ ദിവസങ്ങളിൽ യാത്ര നടത്താം എന്ന്  തീരുമാനമായി. ബാംഗ്ലൂർ നിന്ന് ജയ്‌പൂരിലേയ്ക്കും, തിരിച്ചും വിമാന ടിക്കറ്റുകൾ  ബുക്ക്‌ ചെയ്തു. യാത്രാകാര്യക്രമം(itinerary) തീരുമാനിക്കുകയായിരുന്നു അടുത്ത പടി. അഞ്ചു ദിവസങ്ങളാണ് യാത്രക്കായി മാറ്റി വച്ചിരുന്നത്. പക്ഷെ, രാജസ്ഥാനിൽ കണ്ടു തീർക്കാനുള്ള കാഴ്ചകളുടെ ഒരു ലിസ്റ്റ് എടുത്തപ്പോൾ കണ്ണു തള്ളിപ്പോയി. ജയ്‌പൂർ, ജോധ്പൂർ, ഉദയ്പൂർ, പുഷ്കർ, മൌണ്ട് അബു, ജൈസൽമിർ എന്നിങ്ങനെ പല  നഗരങ്ങളിലായി എണ്ണമറ്റ കാഴ്ചകൾ. ഒന്നിനെ ഒഴിവാക്കി മറ്റൊന്നിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള ധർമസങ്കടമായിരുന്നു പിന്നീട്. ജോലിയുടെയും മറ്റും തിരക്കുകളിൽ മുഴുകി ജീവിക്കുന്ന മദ്ധ്യവർഗ്ഗ  ഇന്ത്യക്കാർക്ക്, സായിപ്പ് ചെയ്യുന്നതു  പോലെ മാസങ്ങളോളം ബാക്ക് പാക്കുമായി ഊര് ചുറ്റാൻ ആവില്ലല്ലോ! ഒടുവിൽ ജയ്പൂർ, ജോധ്പൂർ,  ജൈസൽമിർ എന്നീ നഗരങ്ങളിലായി യാത്ര നടത്താൻ തീരുമാനമായി. അങ്ങനെ നവംബർ അവസാനത്തോടെ യാത്രാകാര്യക്രമം(itinerary)  തീരുമാനമായി. അത് താഴെ പറയുന്നത് പോലെ ആയിരുന്നു.

21st ജനുവരി 20:45 - ജയ്പൂരിൽ എത്തുന്നു
22nd ജനുവരി  - ജയ്പൂർ നഗരം
22nd ജനുവരി 23:00  - ജൈപൂര് നിന്ന് ജൈസല്മീരില്യ്ക്ക് ട്രെയിൻ (ഡല്ഹി - ജൈസൽമിർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌)
23rd ജനുവരി 11 :00  - ജൈസല്മിരിൽ എത്തുന്നു, ഒരു desert ക്യാമ്പിൽ രാത്രി.
24th ജനുവരി - ജൈസൽമിർ  നഗരം
24th ജനുവരി 17:00 - ജൈസല്മിരിൽ നിന്ന് ജോധ്പുർ ട്രെയിൻ - രാത്രി 22:30 നു ജോധ്പൂര് എത്തുന്നു.
25th ജനുവരി  - ജോധ്പൂർ സന്ദർശിക്കുന്നു.
25th ജനുവരി 22:25 - ജോധ്പൂരു നിന്ന് ജൈപൂര് ട്രെയിൻ
26th ജനുവരി  4:50 - ജൈപൂര് എത്തുന്നു , ഒരു പകൽ കൂടി ജൈപൂരിൽ
26th ജനുവരി   20:15  - ജൈപൂര് നിന്ന് ബാംഗ്ലൂരിലെയ്ക്ക് തിരിച്ചു വിമാനം.

ട്രെയിൻ ടിക്കറ്റുകളും ഹോട്ടലുകളും ഡിസംബർ അവസാനത്തോടെ ബുക്ക്‌ ചെയ്തു. പതിവ് പോലെ ട്രെയിൻ ടിക്കറ്റുകൾ രണ്ടു മാസത്തിനു മുൻപേ തീരുകയാണ് പതിവ്. ബുക്ക്‌ ചെയ്യാൻ കുറച്ചു വൈകിയതിനാൽ, സ്ലീപർ മുതൽ ഫസ്റ്റ് AC വരെയുള്ള പല ക്ലാസ്സുകളിലാണ് വിവിധ യാത്രകൾക്കുള്ള ടിക്കറ്റുകൾ ഒപ്പിച്ചത്. തണുപ്പ് കാലമായതിനാൽ കമ്പിളി വസ്ത്രങ്ങൾ വാങ്ങി. സന്തോഷവും ആകാംഷയും നിറഞ്ഞ കാത്തിരിപ്പിന്റെ ദിനങ്ങളായിരുന്നു പിന്നങ്ങോട്ട്.

ഞാനും ഭർത്താവും മാത്രമാണ് യാത്രക്കാർ. വടക്കേ ഇന്ത്യയിലേയ്ക്ക് ഞങ്ങളുടെ ആദ്യത്തെ സഞ്ചാരവുമാണ്. എല്ലാ ദിവസത്തെയും കാര്യങ്ങൾ കൃത്യമായി പ്ലാൻ ചെയ്തിരുന്നെങ്കിലും ഉത്കണ്ഠ ഉണ്ടായിരുന്നു. തികച്ചും   അപരിചിതമായ നാട്, ആൾക്കാർ, ട്രെയിൻ യാത്രയിൽ ഉണ്ടാകാവുന്ന ബുദ്ധിമുട്ടുകളും സുരക്ഷാ പ്രശ്നങ്ങളും, അങ്ങനെ ഒരുപാട് കാര്യങ്ങൾ. ഒരു മുൻ കരുതൽ എന്ന നിലയിൽ ഒരു പെപ്പെർ സ്പ്രേയും കൂടെ കരുതിയിരുന്നു. ഒരിക്കലും ഉപയോഗിക്കേണ്ടി വരരുതേ എന്ന പ്രാർത്ഥനയോടെ. എന്നാൽ, ഞങ്ങളുടെ ഉത്കണ്ഠകളെ അസ്ഥാനത്താക്കിക്കൊണ്ട് എത്ര ഊഷ്മളമായ അനുഭവമാണ് രാജസ്ഥാനും അവിടെ കണ്ടു മുട്ടിയ നല്ല മനുഷ്യരും ഞങ്ങൾക്കായി ഒരുക്കി വച്ചിരുന്നതെന്ന് തുടർന്ന് വായിക്കാം.

2015 ജനുവരി 21 ഉച്ചയ്ക്ക്  2:30 നാണ് യാത്ര ഔദ്യോഗികമായി ആരംഭിച്ചത്. ബാംഗ്ലൂരിലെ കുപ്രസിദ്ധമായ ട്രാഫിക് ജാമിൽ കുടുങ്ങി, 4:00 മണിയോടെയാണ് എയർപോർട്ടിൽ എത്തിയത്. വിമാനം പറന്നു പൊങ്ങി. ആകാശത്ത് അസ്തമയ സൂര്യന്റെ വർണ്ണ സങ്കലനം! പട്ടു മെത്ത  പോലെയുള്ള മേഖരാജിക്ക് മുകളിൽ   നീലയിൽ നിന്നും ഓറഞ്ചിലേയ്ക്കും അവിടെ നിന്ന് ചുവപ്പിലേയ്ക്കും ആകാശം സംക്രമിക്കുന്നതിന്റെ കാഴ്ച അതിമനോഹരമായിരുന്നു.

അസ്തമയത്തിന്റെ ആകാശക്കാഴ്ച

ആ കാഴ്ച കണ്ടും, മുൻസീറ്റിൽ എഴുന്നേറ്റു നിന്ന്   കുറുമ്പ് കാട്ടിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഗൌരി എന്ന കുസൃതി കുട്ടിയോട് വർത്തമാനം പറഞ്ഞും, സമയം പോയത് അറിഞ്ഞതേയില്ല.വിമാനം ജയ്പൂരിന്റെ മണ്ണിൽ ഇറങ്ങി. ജയ്പൂരിന്റെ കൊച്ചു വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് കടന്നപ്പോഴേയ്ക്കും വടക്കേ ഇന്ത്യയുടെ മുഖമുദ്രയായ തണുപ്പും കാറ്റും  അനുഭവപ്പെട്ടു തുടങ്ങി. ഉടനെ തന്നെ സ്വെറ്ററും, കോട്ടും, മഫ്ലറും എല്ലാം എടുത്തണിഞ്ഞു. അടുത്ത ദിവസം മുതൽക്കാണ് സഞ്ചാരം പ്ലാൻ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. അജ്മീർ റോഡിലെ ഗോപാൽബാരി എന്ന പ്രദേശത്തെ Nahargarh ഹവേലി എന്ന ഹോട്ടലിൽ ആണ് മുറി ബുക്ക്‌ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.  Nahargarh എന്നാൽ സിംഹങ്ങളുടെ വാസസ്ഥാനം എന്നാണ് അർഥം. എയർപോർട്ട് ടാക്സിയിൽ കയറി, ഗോപാൽബാരി എന്ന് മലയാളം ചുവയ്ക്കുന്ന ഹിന്ദിയിൽ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ടാക്സിക്കാരന് ഒന്നും മനസ്സിലായില്ല. ഒരു തരത്തിൽ ആളെ കാര്യം പറഞ്ഞു മനസ്സിലാക്കി. അയാള് ഗോപാൽബാടി എന്നാണ് ഉച്ചരിക്കുന്നത്. രാജസ്ഥാനിൽ വാക്കുകളുടെ ഇടയിൽ വരുന്ന "ര", "ട" എന്നാണ് ഉച്ചരിക്കുന്നത്. ഗോപാൽബാടി എന്ന് പറഞ്ഞു കൊണ്ട് ഡ്രൈവർ കാർ എടുത്തു. "ഇപ്പൊ ടെക്നിക് പിടികിട്ടി!" എന്ന് മനസ്സിൽ പറഞ്ഞു കൊണ്ട് ഞാൻ കാറിനു വെളിയിലെ ജയ്പൂർ നഗരത്തെ ഉറ്റു നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

ആനകളും, കുതിരകളും, വർണ്ണ ദീപങ്ങളും നിരന്ന ഒരു ഘോഷയാത്രയാണ് റോഡിൽ ഇറങ്ങിയപ്പോൾ ആദ്യം കണ്ടത്. ഘോഷയാത്രയുടെ ഏറ്റവും പുറകിലായി, കുതിരപ്പുറത്ത് വാളും പിടിച്ച് രാജാവിനെ പോലെ ഒരാൾ. കല്യാണത്തിനായി ചെറുക്കന്റെ കൂട്ടർ പെണ്‍വീട്ടിലേയ്ക്ക് ആഘോഷമായി പോകുന്ന ബാരാത്ത് എന്ന ചടങ്ങായിരുന്നു അത്. രാജസ്ഥാനിൽ കല്യാണ സീസണ്‍ ആയിരിക്കണം. ഹോട്ടൽ എത്തുന്നത് വരെ ഇങ്ങനെയുള്ള മൂന്നോ നാലോ ബാരാത്തുകൾ ഞങ്ങൾ കണ്ടു. ഹോട്ടലിൽ എത്തി ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞ്, പിറ്റേ ദിവസത്തെ കാഴ്ചകളെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതീക്ഷകളുമായി ഉറക്കത്തിലേയ്ക്കു വഴുതി വീണു. 

22 ജനുവരി 2015

ഉണർന്നപ്പോൾ ഏഴ് മണി. പുറത്ത് ചെറിയ മൂടൽ മഞ്ഞും ചാറ്റൽ മഴയും. പ്രഭാത ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞപ്പോഴേയ്ക്കു തലേന്ന് ബുക്ക്  ചെയ്ത സവാരി.കോം എന്ന കമ്പനിയുടെ കാർ എത്തി. ഓണ്‍ലൈൻ ടാക്സി ബുക്കിംഗ് ഞങ്ങളുടെ യാത്രയെ എത്ര സുഖമമാക്കി എന്ന് പറയാതെ വയ്യ! പിങ്ക് സിറ്റി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ജയ്പൂർ ഓൾഡ്‌ സിറ്റി ചുറ്റി, പതിനൊന്നു കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള അമീർ കോട്ടയിലെയ്ക്കാണ്(Amer Fort/ Amber Fort ) ആദ്യം പോകുന്നത്. കച്ച്-വാ രാജാവായിരുന്ന മാൻ സിംഗ് ഒന്നാമൻ (Man Singh 1) 1592-ൽ പണി കഴിപ്പിച്ചതാണ് ഇന്നു കാണുന്ന അമീർ കോട്ട. അതിനും വളരെ മുൻപേ, "മീന" എന്നറിയപ്പെടുന്ന കൂട്ടരുടെ ഒരു ചെറിയ കോട്ടയും, അംബാ ദേവിയുടെ ഒരു ക്ഷേത്രവും ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അംബാ  ദേവിയിൽ നിന്നാണ് ആംബർ എന്ന പേര് ഈ പ്രദേശത്തിന് ലഭിച്ചത്. പിന്നെ അത് അമീർ എന്നായി മാറുകയായിരുന്നു. രണ്ടു ഉച്ചാരണങ്ങളും ഇന്ന് പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. മീനാ വിഭാഗത്തിൽ നിന്ന്, കച്ച്-വാ വിഭാഗം ഈ കോട്ടയും ഗ്രാമവും പിടിച്ചടക്കി ഭരണം തുടങ്ങി. 16-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആയിരുന്നു ഇത്. തുടർന്ന് പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യം വരെ (1727) കച്ചവാ വംശം ഈ കോട്ട തലസ്ഥാനമാക്കി ഭരണം നടത്തി. 1727ൽ  തലസ്ഥാനം ജയ്പൂരിലെയ്ക്ക് മാറ്റുന്നത് വരെ ഈ കോട്ട സജീവമായിരുന്നു.വഴിയിൽ നിന്ന് കാണാവുന്ന കോട്ടയുടെ ഭീമാകാര രൂപം ഇതാണ്.



കാർ അമീർ കോട്ടയിൽ എത്തിയപ്പോഴും, മഴ മാറിയിരുന്നില്ല. കാർ ഡ്രൈവർ ഒരു ടൂർ ഗൈഡിനെ ഏർപ്പാടാക്കി തന്നു. അനിൽ എന്നാണ് പേര്. ഇംഗ്ലീഷ് അത്ര പോരെങ്കിലും, ഹിന്ദിയിൽ വാ തോരാതെ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു സരസൻ. അമീർ കോട്ടയിലേയ്ക്കു കടക്കുന്നതിനു രസകരമായ ഒരു മാർഗമുണ്ട്. ആനപ്പുറത്തേരി, രാജകീയ പ്രൗഡിയിൽ കോട്ടയുടെ സൂര്യ കവാടത്തിലൂടെ (Suraj Pole/ Sun Gate ) അകത്തു പ്രവേശിക്കാം. രാജസ്ഥാൻ ടൂറിസം department വകയാണ് ആനകൾ. അനയെ കിട്ടാൻ നല്ല മഴയത്ത് ഞങ്ങൾ ക്യൂവിൽ ഇടം പിടിച്ചു. ടൂറിസ്റ്റുകളിൽ മുഖ്യ പങ്കും വിദേശീയരാണ്. പ്രത്യേകിച്ചും ഫ്രഞ്ചുകാർ. നമ്മുടെ സ്വന്തം രാജ്യത്തെ മഹാത്ഭുതങ്ങളും ചരിത്ര നിർമിതികളും ഒട്ടുമിക്ക ഇന്ത്യകാരും കാണുന്നില്ല എന്നത് സങ്കടകരമായ ഒരു വസ്തുതയാണ്. വിദേശീയരാകട്ടെ അത് കാണാൻ കടുത്ത മഴ പോലും വക വയ്ക്കാതെ ക്യൂ നിൽക്കുന്നു. മഴയത്ത് കുട വില്പനയും സജീവം. ഒന്നോ രണ്ടോ ഫ്രഞ്ച് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞാണ് വിദേശീയരെ കച്ചവടക്കാർ വലയിലാക്കുന്നത്. ജീവിക്കാൻ ഇന്ത്യക്കാർ എന്തും പഠിക്കും എന്ന് മനസ്സിലോർത്ത് ആനക്കായി കാത്തിരിപ്പ്‌ തുടർന്നു. പതിനഞ്ചു മിനിറ്റ്  കാത്തു നിൽക്കേണ്ടി വന്നു നമ്മുടെ ആന എത്താൻ. ആദ്യത്തെ അഞ്ചു മിനിറ്റ് ആന സവാരി അല്പം ബുദ്ധിമുട്ട് തന്നെയാണ്. പ്രത്യേകിച്ചും കയ്യിൽ ബാഗും കുടയും  ഒക്കെ പിടിച്ചുള്ള സവാരി. എന്നാൽ ഞങ്ങളുടെ ആനക്കാരൻ ഒരു  രസികനായിരുന്നു.പുറകോട്ടു തിരിഞ്ഞിരുന്നു വിശേഷങ്ങൾ  ചോദിച്ചും, രാജസ്ഥാനി നാടൻ പാട്ടുകൾ ഉറക്കെ പാടിയും അയാൾ ഞങ്ങളെ ചിരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു. അൽപ സമയം കൊണ്ട് തന്നെ  ആനയുടെ കുലുക്കവും ഇളകിയുള്ള നടത്തവുമായി ഞങ്ങൾ പൊരുത്തപ്പെട്ടു.

ആനപ്പുറത്തേറി അമീർ കോട്ടയിലേയ്ക്ക്

സൂരജ് പോളിലൂടെ "ജാലെബ് ചൗക്ക്" എന്ന നടുമുറ്റത്തേയ്ക്ക് ഞങ്ങൾ പ്രവേശിച്ചു. കയറുമ്പോൾ ഉണ്ടായിരുന്ന പരിച്ചയക്കുറവ് ഒന്നുമില്ലാതെ തികഞ്ഞ അഭ്യാസികളെ പോലെ ഞങ്ങൾ ആനപ്പുറത്ത് നിന്നു ചാടിയിറങ്ങി. ജാലെബ് ചൗക്കിന്റെ ഫോട്ടോയാണ് ചുവടെ.


അമീർ കോട്ടയിലെ ഒരു പൊതു ഇടമാണ്  ജാലെബ് ചൗക്ക്. പട്ടാള പരേഡ്, യുദ്ധ വിജയാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ജാലെബ് ചൗക്കിൽ വച്ചാണ് നടന്നിരുന്നത്. വലിപ്പമേറിയ ഈ  നടുമുറ്റത്തിന്റെ വശങ്ങളിൽ  ലായങ്ങളും,  മുകളിൽ ഭടന്മാരുടെ മുറികളുമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ജലെബ് ചൗക്കിന്റെ  ഒരു വശത്തായി കോട്ടയുടെ മുകൾ നിലകളിലെയ്ക്കുള്ള  പടവുകൾ. ആ പടവുകളുടെ ഒരു വശത്തായി ഒരു കൊച്ചു ക്ഷേത്രം കാണാം. ശിലാദേവി ക്ഷേത്രമാണത്. ഞങ്ങൾ ചെല്ലുമ്പോൾ കൃത്യം അർച്ചനയുടെ സമയമാണ്. കാളീ ദേവിയാണ് പ്രതിഷ്ഠ. മാൻ സിംഗ് ഒന്നാമൻ രാജാവ് ജെസ്സോറിലെ(ജെസ്സോർ ഇന്ന് ബംഗ്ലാദേശിലാണ്)    രാജാവിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി നേടിയ വിഗ്രഹമാണ്‌ ശിലാദേവിയുടെത്. ശിലാദേവിയുടെ വിഗ്രഹത്തെ കുറിച്ച് ഗൈഡ് അനിൽ രസകരമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞു. വിജയ ശ്രീലാളിതനായ  കച്ചവാ രാജാവ് മാൻ സിങ്ങിനോട് ദേവി കഠിനമായ ഒരു വ്യവസ്ഥ വച്ചു; നിത്യവും തനിക്കായി ഒരു മനുഷ്യനെ കുരുതി നൽകണം. പക്ഷെ കാലം കടന്നു പോയപ്പോൾ രാജാവ് മനുഷ്യക്കുരുതി നിറുത്തി കാളയെയും മറ്റും ബലി കൊടുക്കാൻ ആരംഭിച്ചു. ഇതിൽ അതൃപ്തയായ കാളിയുടെ വിഗ്രഹം തല അല്പം  ചരിച്ച്  താഴേയ്ക്ക് നോക്കിയിരിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലായി. ഈ കഥകൾ ഓർത്തു കൊണ്ട് ഞങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ കടന്നു. ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ വെണ്‍ മാർബിൾ കൊണ്ടാണ് പണിതിരിക്കുന്നത്. ഇത്രയും പരിശുദ്ധമായ മാർബിൾ ക്ഷേത്രങ്ങിൽ മാത്രമേ അക്കാലങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുള്ളൂ. ക്ഷേത്രത്തിൽ ക്യാമറ നിഷിദ്ധമാണ്. തിരക്കുകളില്ലാത്ത ഒരു ക്ഷേത്ര ദർശനത്തിന്റെ സുഖവുമായി പുറത്തിറങ്ങി. അമീർ കോട്ടയുടെ കാഴ്ചകൾ തുടങ്ങുന്നതേയുള്ളൂ. ശിലാ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടവുകൾ കയറി ചെല്ലുന്നത് മറ്റൊരു നടുമുറ്റത്താണ് ദിവാൻ-ഇ-ആം (diwan-E -am or The hall of public audience) എന്നറിയപ്പെടുന്ന, നാല്പതു തൂണുകൾ അലങ്കരിക്കുന്ന ഒരു മണ്ഡപം ആണ് ഈ നടുമുറ്റത്തെ പ്രധാന കാഴ്ച. രാജാവ് പൌര മുഖ്യരുമായി സംവദിക്കുകയും അവരുടെ പരാതികൾ  പരിഹരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നത് ഇവിടെ വച്ചാണ്.



ദിവാൻ-ഇ-ആം 


ഈ നടുമുറ്റത്തിന്റെ ഒരു വശത്തായി മനോഹരമായ ഒരു കവാടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഗണേഷ് പോൾ എന്ന് പേരുള്ള ഈ കവാടം, കോട്ടയുടെ കൂടുതൽ സുന്ദരമായ ഭാഗങ്ങളിലെയ്ക്കുള്ള ഒരു കവാടം കൂടിയാണ്. രജപുത്ര-മുഗൾ വാസ്തുകലയുടെയും ചിത്രവേലയുടെയും അനുപമമായ ഒരു സങ്കലനം ആണ് ഗണേഷ് പോൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ കവാടത്തെ മനോഹരമാക്കുന്നത്. സസ്യ നിർമിത ചായക്കൂട്ടുകളും, തനി സ്വർണ്ണവും ചാലിച്ചു ചേർത്താണ് ഗണേഷ് പോൾ  മോടി പിടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഗണേഷ് പോളിന്റെ നിലത്തു പാകിയ തറയോടുകൾക്ക് പോലും പ്രത്യേക ഭംഗിയാണ്. അതിനൊരു 3D എഫെക്റ്റ് ഉണ്ടെന്നാണ് ഗൈഡ് അനിലിന്റെ പക്ഷം.  1611 നും 1667 ഇടയിൽ പണി തീർക്കപ്പെട്ട ഈ കവാടം ഇന്നും യാതൊരു മങ്ങലും ഇല്ലാതെ നിലനില്ക്കുന്നത്, അന്നത്തെ കാലത്തെ ചിത്രകലാസങ്കേതത്തിന്റെ  മികവു കാരണമാണ്.

ഗണേഷ് പോൾ എന്ന കവാടം



ഗണേഷ് പോളിന്റെ  മേൽക്കൂരയിലെ സ്വർണം ചാലിച്ച ചിത്രപ്പണി

ഗണേഷ് പോളിന്റെ മുകൾ  ഭാഗത്തും വശങ്ങളിലും  ജാലി(lattice)  എന്ന് ഹിന്ദിയിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ജനാലകൾ ഉണ്ട്. അതി സങ്കീർണമായ കൊത്തുപണികൾ ചെയ്ത ഇത്തരം ജനാലകൾ കൊട്ടാരത്തിലെ സ്ത്രീ ജനങ്ങൾക്ക്‌ നടുമുറ്റത്തെ കാഴ്ചകൾ നോക്കിക്കാണാനുള്ളതായിരുന്നു. ഇത്തരം ജനാലകളുടെ പ്രത്യേകത, അകത്തു നിന്ന് നോക്കിയാൽ പുറം കാഴ്ച്ചകൾ കാണാം; പക്ഷേ പുറത്ത് നിന്ന് നോക്കിയാൽ ജാലകത്തിനു ഉള്ളിലൂടെ അകത്തേയ്ക്ക് കാണാനാവില്ല എന്നതാണ്. പർദ്ദ സമ്പ്രദായം നിലനിന്നിരുന്ന അക്കാലത്ത് സ്ത്രീകൾ അന്യർക്ക് മുന്നിൽ തങ്ങളുടെ മുഖം കാണിച്ചിരുന്നില്ല. ജാലകത്തിനു അകത്തു നിന്ന് പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കാഴ്ച ഇങ്ങനെയാണ്.




ജാലിയിലൂടെ ഒരു രാജകുമാരി ഇങ്ങനെ നോക്കിയിരിക്കാം!

ഗണേഷ് പോളിലെ ജാലികൾ
ഗണേഷ് പോളിൽ നിന്ന് തുരങ്ക സമാനമായ ഒരു വഴിയിലൂടെയാണ് മൂന്നാം നടുമുറ്റത്തേയ്ക്കു പ്രവേശിക്കേണ്ടത്. അമീർ കോട്ടയിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ഒരു ഭാഗത്താണ് ഞങ്ങൾ എത്തിയത്. അമീർ കോട്ടയുടെ സ്വകാര്യ ഇടം തുടങ്ങുന്നത് ഇവിടെയാണ്‌.സുന്ദരിമാരായ റാണിമാരും അവരുടെ തോഴിമാരും വസിച്ചിരുന്ന ഇടം. രണ്ടു പ്രധാന മന്ദിരങ്ങളാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. സുഖ് നിവാസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന വേനൽക്കാല മന്ദിരവും, ജയ് മഹൽ അല്ലെങ്കിൽ ശീഷ് മഹൽ എന്നറിയപ്പെടുന്ന കണ്ണാടി കൊട്ടാരവും. 
ആദ്യം ഞങ്ങൾ കടന്നു ചെന്നത് കണ്ണഞ്ചിപ്പിക്കുന്ന ശീഷ് മഹലിലേയ്ക്കു തന്നെയാണ്. കോണ്‍വെക്സ് ആകൃതിയിലുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് ബെൽജിയൻ കണ്ണാടിത്തുണ്ടുകൾ പതിപ്പിച്ച ചുവരുകളും മച്ചുമാണ് ശീഷ് മഹലിനുള്ളത്‌. സർവത്ര കണ്ണാടി മയം! ഈ കണ്ണാടികളിൽ സൂര്യ വെളിച്ചം തട്ടുമ്പോൾ ശീഷ് മഹൽ ഒരു സുവർണ്ണ വിഗ്രഹം പോലെ തിളങ്ങുമത്രേ. തന്റെ മൊബൈലിന്റെ ഫ്ലാഷ് ലൈറ്റ് ഓണ്‍ ചെയ്തു ശീഷ് മഹലിന്റെ മേല്ക്കൂരയിലെയ്ക്ക് തിരിച്ചു പിടിച്ച് അനിൽ ഒരു ഡെമോണ്‍സ്ട്രെഷൻ നടത്തി. കണ്ണാടികളിൽ വെളിച്ചത്തിന്റെ മഹാ പ്രളയം! 


ശീഷ്‌ മഹൽ

സൗന്ദര്യവത്കരണം എന്നതിലുപരി, തണുപ്പിനെ ചെറുക്കാനുള്ള ഒരു മാർഗ്ഗവും കൂടിയായാണ് ശീഷ് മഹൽ നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്. വിളക്കുകാലുകളിൽ കുത്തി നിർത്തിയ ദീപങ്ങളിൽ നിന്ന് ചൂട് അകത്തെ കണ്ണാടികളിൽ പ്രതിഫലിച്ച് മഹലിനു ഉള്ളിലാകെ ചൂടു പരക്കുന്നു. മഹലിന്റെ മേൽക്കൂരയിൽ ശ്രദ്ധിച്ചു നോക്കിയാൽ ഇരുമ്പ് വലയങ്ങൾ കാണാം. ഇത് കനത്ത പർദ്ദകൾ തൂക്കിയിടാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. കണ്ണാടികൾ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ചൂട് വെളിയിലേയ്ക്കു പോകാതെ ഈ പർദ്ദകൾ തടഞ്ഞു നിറുത്തിയിരുന്നു. ഇവിടെയുള്ള മറ്റൊരു പ്രധാന കാഴ്ച ഒരു മാർബിൾ ചിത്രമാണ്. ഒറ്റ നോട്ടത്തിൽ പ്രത്യേകതകൾ ഒന്നുമില്ലാത്ത ഒരു പൂപാത്രം എന്ന് തോന്നിപ്പിക്കുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ അനേകം മൃഗ രൂപങ്ങൾ ആലേഖനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ഒട്ടൊരു അഭിമാനത്തോടെ ഗൈഡ് അതെല്ലാം വിവരിച്ചു തന്നു. ഇതേ ചിത്രത്തിന്റെ പ്രതിബിംബം പോലെ മറ്റൊന്ന് അടുത്ത തൂണിലും ഉണ്ട്.ഇന്ത്യൻ കലാകാരന്മാരുടെ വൈഭവത്തെ ആരും നമിച്ചു പോകുന്ന ഒരു സന്ദർഭം ആണിത്.
മുഗൾ ഗാർഡൻ അതിനപ്പുറം ശീഷ്‌ മഹൽ

മുഗൾ രീതിയില്ലുള്ള പൂന്തോട്ടത്തിനു അപ്പുറം, സുഖ് നിവാസ് എന്ന വേനല്ക്കാല ഗൃഹമാണ്‌. മനോഹരമായ ചിത്ര വേലകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചവയാണ് സുഖ് നിവാസിന്റെ ചുവരുകൾ. കടുത്ത ചൂടിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ, മുറിക്കുള്ളിൽ ഒരു കൃത്രിമ വെള്ളച്ചാട്ടം തന്നെ സുഖനിവാസിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഈ വെള്ളം പാഴാക്കി കളയാതെ, മുറികൾക്കിടയിലൂടെ നിർമിച്ച സ്ഫടിക ചാലുകൾക്കുള്ളിലൂടെ പൂന്തോട്ടത്തിലെയ്ക്ക് ഒഴുക്കിയിരുന്നു. ഈ മന്ദിരത്തിനും മേൽക്കൂരയിൽ ഇരുമ്പ് വളയങ്ങൾ ഉണ്ട്. നനച്ച രാമച്ച പർദ്ദകൾ തൂകിയിടാനായിരുന്നു അതെന്നു മാത്രം! തുടർച്ചയായി ഒഴുകുന്ന ജലവും, ജാലകങ്ങളുടെ പ്രത്യേക ആകൃതിയും കൊണ്ട് ചൂടിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ  സുഖ മഹലിനു സാധിച്ചിരുന്നു.

മനോഹരങ്ങളായ ഈ മന്ദിരങ്ങൾ കണ്ടതിനു ശേഷം, ഞങ്ങൾ ആമീർ കോട്ടയുടെ ഏറ്റവും മുകൾ നിലയിലേയ്ക്ക് നടന്നു. സേനാന മഹൽ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ഭാഗം താരതമ്യേന ഭംഗി കുറഞ്ഞതാണ്. കോട്ടയുടെ  ഏറ്റവും  പുരാതനമായ ഭാഗവും ഇതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. പ്രശസ്ത  ഹിന്ദി സിനിമയായ ജോധ അക്ബറിൽ ഈ നടുമുറ്റം പ്രത്യകഷപ്പെടുന്നുണ്ട്‌.1599-ൽ  രാജാ മാൻ സിംഗ് പണി കഴിപ്പിച്ചതാണ് ഈ ഭാഗം. കോട്ടയിൽ ആദ്യം ഉണ്ടായിരുന്ന കൊട്ടാരവും ഇത് മാത്രമാണ്. പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമികൾ പണി കഴിപ്പിച്ചവയാണ്  കോട്ടയിലെ മറ്റു ഭാഗങ്ങൾ. ഈ നടുമുറ്റത്തിനു ചുറ്റുമായുള്ള കൊട്ടാര ഭാഗങ്ങളിലാണ് റാണിമാരും മറ്റു  സ്ത്രീ ജനങ്ങളും വസിച്ചിരുന്നത്. Zenani Deorhi അഥവാ Ladies Apartments എന്ന് ഈ ഭാഗം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. 

അമീർ ഫോർട്ടിനോട് വിട ചൊല്ലാൻ സമയം ആയിരിക്കുന്നു. യാത്രയുടെ ആദ്യ ദിവസം തന്നെ ഒരു വലിയ ദൃശ്യ വിസ്മയം കാണാൻ സാധിച്ചതിലുള്ള സംതൃപ്തിയോടെ, കോട്ടയുടെ മൂണ്‍ ഗേറ്റിലൂടെ ഞങ്ങൾ പുറത്തു കടന്നു. അവിടെയാണ് കാർ പാർക്ക് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. രാജസ്ഥാൻ സ്റ്റേറ്റിന്റെ കുടിൽ വ്യവസായ വിൽപന കേന്ദ്രവും ഞങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു. അവിടെ ആകർഷകം എന്ന് തോന്നിയത് തനി മാർബിളിൽ നിർമിച്ച  താജ് മഹാലിന്റെ ഒരു മോഡലാണ്. ഏതാണ്ട് അര ദിവസം ഞങ്ങളോടൊത്ത് ചിലവഴിച്ച ഗൈഡ് അനിലിനോടു യാത്ര പറഞ്ഞു. ടൂറിസ്റ്റ് ഗൈഡ് എന്നത് ഒരു തൊഴിൽ എന്നതിനുപരിയായി, തന്റെ നാടിന്റെ ചരിത്രവും മഹത്വവും മറ്റുള്ളവരുമായി പങ്കു വയ്ക്കാൻ കിട്ടിയ ഒരു അവസരമായി കാണുന്ന ആർജവമുള്ള ഇത്തരം ആൾക്കാരാണ് ഇന്ത്യൻ ടൂറിസത്തിന് ഇന്ന് ആവശ്യം! കാറിൽ ഇരുന്നു നോക്കുമ്പോൾ അകന്നകന്നു പോകുന്ന അമീർ കോട്ടയുടെ അവസാന ദൃശ്യങ്ങൾ കണ്ണിലും മനസ്സിലും നിറച്ച് ഞങ്ങൾ  അടുത്ത ലക്ഷ്യത്തിലേയ്ക്കുള്ള യാത്ര ആരംഭിച്ചു.  

ചുവടെയുള്ള അമീർ കോട്ടയുടെ ആകാശദൃശ്യം,അമീറിന്   കുറച്ചു മുകളിലായി, ആരവല്ലി  പർവത നിരകളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ജയഗഡ്   കോട്ടയിൽ നിന്ന് പകർത്തിയതാണ്. ജയഗഡ്   കോട്ടയും, ജയ്പൂർ സിറ്റി പാലസും ഹവാ മഹലും അടുത്ത ഭാഗത്തിൽ.

 ജയഗഡ്  കോട്ടയിൽ നിന്നെടുത്ത അമീർ കോട്ടയുടെ ആകാശദൃശ്യം